e-SMM (e-Serbest Meslek Makbuzu), serbest meslek erbabının kâğıt makbuz yerine elektronik ortamda düzenlediği makbuzdur. Avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis gibi serbest meslek faaliyeti yürüten mükellefler tahsilatlarını e-SMM ile belgelendirir. Bu yazıda e-SMM'nin ne olduğunu, kimleri kapsadığını ve nasıl düzenlendiğini anlatıyoruz.

e-SMM nedir?

Serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetleri karşılığında yaptığı tahsilatlar için düzenlediği belgedir. e-SMM ise bu makbuzun GİB standartlarına uygun olarak elektronik ortamda oluşturulan, imzalanan, alıcıya iletilen ve saklanan biçimidir. Kâğıt makbuzla aynı hukuki niteliğe sahiptir.

Kimler e-SMM kullanmak zorunda?

509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile serbest meslek erbabı genel olarak e-SMM uygulamasına dahil edilmiştir. Bu kapsamda:

  • Serbest meslek faaliyetini bağımsız olarak yürüten mükellefler (avukat, mali müşavir, hekim, mimar, mühendis, danışman vb.) e-SMM düzenler.
  • Yeni işe başlayan serbest meslek erbabının da tebliğde belirtilen süre içinde uygulamaya dahil olması gerekir.
  • Serbest meslek faaliyeti yürütmekle birlikte faaliyetini şirket bünyesinde sürdürenler ise makbuz değil fatura düzenler.
Kapsam ve geçiş süreleri değişebilir. Güncel sınırlar ve tarihler için GİB'in (gib.gov.tr / ebelge.gib.gov.tr) duyurularını kontrol edin.

e-SMM nasıl düzenlenir?

  1. Uygulamaya dahil olun. GİB'in e-Arşiv portalı içindeki e-SMM ekranını ya da özel entegratör altyapısıyla çalışan bir yazılımı kullanabilirsiniz.
  2. Müşteriyi seçin. Müşterinin unvanını veya adını, VKN/TCKN bilgisini girin.
  3. Hizmeti ve brüt ücreti yazın. Verilen hizmetin açıklamasını ve brüt tutarı girin.
  4. Vergileri kontrol edin. KDV ve — müşteri vergi kesintisi yapmakla yükümlüyse — gelir vergisi stopajı hesaplanır.
  5. Onaylayıp iletin. Makbuz imzalanır ve müşteriye elektronik ortamda ya da kâğıt çıktı ile ulaştırılır.

Stopaj nasıl gösterilir?

Serbest meslek erbabı, vergi kesintisi yapmakla yükümlü bir müşteriye (örneğin bir şirkete) hizmet verdiğinde, ödeme üzerinden gelir vergisi stopajı yapılır. Serbest meslek ödemelerinde stopaj oranı Gelir Vergisi Kanunu'nda kural olarak %20'dir; ancak istisnalar ve özel durumlar saklıdır. Makbuzda brüt ücret, stopaj tutarı, KDV ve net tahsil edilen tutar ayrı ayrı gösterilir. Bireysel müşteriler stopaj yapmaz; bu durumda makbuz stopajsız düzenlenir.

e-SMM iptal edilebilir mi?

Hatalı düzenlenen bir e-SMM, kullanılan sistemin ve mevzuatın izin verdiği süre ve koşullar içinde iptal edilebilir. İptal sonrasında doğru bilgilerle yeni bir makbuz düzenlenir. İptal süreleri ve yöntemi için kullandığınız portalın veya yazılımın güncel kurallarını kontrol edin.

e-SMM'nin faydaları

  • Makbuz koçanı bastırma, saklama ve kaybolma riski ortadan kalkar.
  • Müşteriye anında e-posta ile iletilir; tahsilat takibi kolaylaşır.
  • Stopaj ve KDV hesapları otomatik yapılır, hata riski azalır.

Faturatek'te tahsilatlarınızı ve müşteri bakiyelerinizi cari hesap takibi ile tek panelden izleyebilirsiniz.

e-SMM düzenlerken dikkat edilecekler

  • Tahsilat esası: Serbest meslek makbuzu, ücretin tahsil edildiği anda düzenlenir; tahsilat yapılmadan makbuz kesilmez.
  • Doğru müşteri bilgisi: Müşterinin kurum mu yoksa bireysel mi olduğu stopaj hesaplamasını doğrudan etkiler.
  • Açıklama: Verilen hizmetin açık ve anlaşılır biçimde yazılması, olası sorularda belgeyi güçlendirir.
  • Düzenli kontrol: Dönem sonunda düzenlenen makbuzları tahsilat kayıtlarınızla karşılaştırın.

Bu kontrolleri bir yazılım üzerinden yapmak, hem beyanname döneminde hem de mali müşavirinizle çalışırken size zaman kazandırır.

Sık sorulan sorular

e-SMM ile e-Arşiv arasındaki fark nedir?

e-Arşiv bir faturadır; e-SMM ise serbest meslek erbabının mesleki tahsilatları için düzenlediği makbuzdur. Belge türleri ve vergi gösterimleri farklıdır.

Bireysel müşteriye e-SMM keserken stopaj yapılır mı?

Hayır. Stopaj, vergi kesintisi yapmakla yükümlü olanlar tarafından yapılır; bireysel müşteriye düzenlenen makbuzda stopaj bulunmaz.

e-SMM'yi kâğıt olarak verebilir miyim?

Evet, müşteri isterse e-SMM'nin çıktısı verilebilir; belge yine elektronik olarak saklanır.

e-SMM için mali mühür gerekir mi?

Serbest meslek erbabı genellikle gerçek kişi olduğundan e-imza ya da kullanılan sistemin sunduğu yöntemlerle işlem yapılır. Güncel koşulları GİB'den kontrol edin.